Ψηφοφόρος τοποθετεί το δάχτυλό της σε βιομετρικό σαρωτή σε εκλογικό τμήμα στη Μπραζίλια

Βιομετρικά στην κάλπη: λιγότερη απάτη, αλλά ποιος ελέγχει το σύστημα;

Ο ψηφοφόρος ακουμπά το δάχτυλό του στον σαρωτή. Αν το αποτύπωμα αναγνωριστεί, η διαδικασία συνεχίζεται. Αν όχι, το κρίσιμο ερώτημα είναι τι συμβαίνει μετά: ακολουθεί ένας δεύτερος τρόπος επιβεβαίωσης ή ο πολίτης χάνει τη δυνατότητα να ψηφίσει;

Οι εκλογές της 4ης Οκτωβρίου στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη έφεραν αυτό το ερώτημα στο προσκήνιο. Η χώρα εφάρμοσε για πρώτη φορά σε εθνική κλίμακα νέες τεχνολογίες που περιλάμβαναν βιομετρική ταυτοποίηση, σάρωση ψηφοδελτίων και ταχεία μετάδοση αποτελεσμάτων. Η κρατική υπηρεσία IDDEEA ανακοίνωσε αρχικό ποσοστό επιτυχούς βιομετρικής ταυτοποίησης άνω του 97%. Ανακοίνωση IDDEEA.

Οι εκλογικοί παρατηρητές κατέγραψαν, όμως, και προβλήματα. Η συνύπαρξη των δύο ευρημάτων εξηγεί γιατί η συζήτηση για τα βιομετρικά στις εκλογές δεν μπορεί να περιορίζεται στο αν ένας αισθητήρας λειτουργεί τις περισσότερες φορές.

Η ταυτοποίηση δεν είναι η ίδια η ψηφοφορία

Ο όρος «βιομετρική ψηφοφορία» μπορεί να δημιουργήσει σύγχυση. Συνήθως περιγράφει τη χρήση χαρακτηριστικών, όπως τα δακτυλικά αποτυπώματα ή η εικόνα προσώπου, για την εγγραφή και την αναγνώριση των ψηφοφόρων. Δεν σημαίνει υποχρεωτικά ότι η επιλογή του υποψηφίου γίνεται ηλεκτρονικά ή μέσω διαδικτύου.

Το International IDEA διακρίνει δύο βασικές χρήσεις. Πριν από τις εκλογές, η σύγκριση βιομετρικών στοιχείων μπορεί να εντοπίσει διπλές εγγραφές στους καταλόγους. Στο εκλογικό τμήμα, μπορεί να βοηθήσει στην επιβεβαίωση ότι το πρόσωπο που παρουσιάζεται αντιστοιχεί στη συγκεκριμένη εγγραφή. International IDEA: βιομετρική εγγραφή ψηφοφόρων.

Πρόκειται για διαφορετικά προβλήματα, με διαφορετικές απαιτήσεις. Ένας έλεγχος καταλόγων μπορεί να γίνει πριν από την ημέρα των εκλογών, αφήνοντας χρόνο για διερεύνηση. Μια αποτυχία αναγνώρισης μπροστά στην κάλπη απαιτεί άμεση και σαφή διαδικασία αντιμετώπισης.

Η διάκριση βοηθά και στον έλεγχο των υποσχέσεων. Η επιβεβαίωση της ταυτότητας ενός ψηφοφόρου δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι η ψήφος του καταγράφηκε σωστά, παρέμεινε μυστική ή καταμετρήθηκε χωρίς σφάλματα.

Η Βοσνία δοκίμασε την τεχνολογία σε πραγματικές συνθήκες

Η IDDEEA δήλωσε ότι η κεντρική υποδομή της παρέμεινε διαθέσιμη καθ’ όλη την εκλογική ημέρα. Παράλληλα, αναγνώρισε μεμονωμένες δυσκολίες με φθαρμένα έγγραφα, ορισμένες πρόσφατα εκδοθείσες ταυτότητες και την ανάγνωση αποτυπωμάτων ηλικιωμένων ή ανθρώπων με αλλοιωμένα αποτυπώματα. Αποτίμηση της IDDEEA.

Η προκαταρκτική έκθεση της διεθνούς αποστολής παρατήρησης, δημοσιευμένη από τον ΟΑΣΕ/ODIHR, ανέφερε τεχνικά προβλήματα στις συσκευές ταυτοποίησης στο 13% των εκλογικών τμημάτων που παρατηρήθηκαν. Κατέγραψε επίσης αναφορές εφορευτικών επιτροπών ότι ορισμένοι πολίτες δεν μπόρεσαν να ψηφίσουν, κυρίως επειδή νέες ταυτότητες δεν είχαν περιληφθεί στο μητρώο και δεν αναγνωρίζονταν από τις συσκευές. ΟΑΣΕ/ODIHR: προκαταρκτικά ευρήματα.

Τα ποσοστά αυτά δεν μετρούν το ίδιο πράγμα. Το 13% αφορά τμήματα με τεχνικά προβλήματα, όχι ποσοστό αποκλεισμένων ψηφοφόρων. Αντίστοιχα, η επιτυχία άνω του 97% δεν αποδεικνύει ότι όλοι οι υπόλοιποι ολοκλήρωσαν τη διαδικασία με κάποιον εναλλακτικό τρόπο.

Αυτή είναι μια ουσιαστική απαίτηση διαφάνειας: μαζί με την επίδοση του συστήματος χρειάζεται να γνωρίζουμε την κατάληξη των αποτυχημένων ελέγχων.

Η μυστικότητα χρειάζεται ξεχωριστή προστασία

Οι παρατηρητές στη Βοσνία κατέγραψαν και προβλήματα που δεν αφορούσαν την αναγνώριση ταυτότητας. Η διάταξη ορισμένων εκλογικών χώρων και η θέση προσωπικού κοντά στους σαρωτές ψηφοδελτίων μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο τη μυστικότητα της επιλογής.

Η ίδια έκθεση διευκρινίζει ότι τα επίσημα αποτελέσματα καθορίζονται από την υποχρεωτική χειροκίνητη καταμέτρηση, ενώ οι σαρωτές παρήγαν και μετέδιδαν προκαταρκτικά αποτελέσματα. Έκθεση παρατηρητών, ενότητα εκλογικής ημέρας.

Η περίπτωση δείχνει ότι η εκλογική ασφάλεια αποτελεί αλυσίδα διαφορετικών εγγυήσεων. Ένας αποτελεσματικός έλεγχος ταυτότητας δεν διορθώνει μια κακή διάταξη παραβάν. Ούτε η γρήγορη μετάδοση αποτελεσμάτων αντικαθιστά τον έλεγχο της καταμέτρησης.

Στη Βραζιλία, η αποτυχία του σαρωτή δεν σημαίνει τέλος της διαδικασίας

Η Βραζιλία διαθέτει πολύ μεγαλύτερη εμπειρία στη βιομετρική ταυτοποίηση. Σύμφωνα με το Ανώτατο Εκλογικό Δικαστήριο, στις εκλογές του 2026 βιομετρικά στοιχεία είχαν καταχωριστεί για 141,3 εκατομμύρια ψηφοφόρους, περίπου το 89% του εκλογικού σώματος.

Η επίσημη διαδικασία προβλέπει εναλλακτικές όταν η ανάγνωση αποτυπώματος αποτυγχάνει. Περιλαμβάνει επανάληψη του ελέγχου, νέα εξέταση των εγγράφων και επιβεβαίωση του έτους γέννησης με βάση το μητρώο. Όταν η ψηφοφορία επιτρέπεται χωρίς επιτυχή βιομετρική αναγνώριση, καταγράφεται και το αποτύπωμα του αρμόδιου μέλους της εφορευτικής επιτροπής, ενώ ο ψηφοφόρος υπογράφει στον σχετικό κατάλογο. Επίσημη περιγραφή του TSE.

Η λογική είναι σημαντική: το εναλλακτικό κανάλι συνοδεύεται από ελέγχους και καταγραφή ευθύνης. Δεν χρειάζεται να επιλέξει κανείς ανάμεσα στην ανεξέλεγκτη παράκαμψη και στον αυτόματο αποκλεισμό.

Η προστασία του δικαιώματος συμμετοχής πρέπει να σχεδιάζεται μαζί με την προστασία από την πλαστοπροσωπία.

Η χαμηλότερη συμμετοχή δεν αποδεικνύει από μόνη της λιγότερη νοθεία

Στο ρεπορτάζ του IEEE Spectrum, εκπρόσωποι εκλογικής παρατήρησης συνδέουν τη μειωμένη συμμετοχή στη Βοσνία με τον περιορισμό παράτυπων ψήφων. Το ίδιο δημοσίευμα επισημαίνει ότι αυτή η ερμηνεία είναι δύσκολο να επαληθευτεί. IEEE Spectrum: τι προσθέτουν τα βιομετρικά στις εκλογές.

Για να στηριχθεί μια τέτοια αιτιώδης σύνδεση, θα χρειαζόταν να διαχωριστούν η αποχή, οι μεταβολές των καταλόγων, οι διοικητικές δυσκολίες και οι περιπτώσεις πραγματικά αποτραπείσας απάτης.

Το ίδιο ισχύει προς την αντίθετη κατεύθυνση: η ύπαρξη τεχνικών αστοχιών δεν αρκεί για να χαρακτηριστεί ολόκληρη η εκλογική διαδικασία άκυρη. Χρειάζονται συγκεκριμένα στοιχεία για την έκταση, τις συνέπειες και τον τρόπο αντιμετώπισής τους.

Η τεχνολογία μπορεί να παράγει χρήσιμα δεδομένα. Η ερμηνεία τους παραμένει δουλειά τεκμηρίωσης και ελέγχου.

Το νέο μητρώο δημιουργεί και νέα ευθύνη για τα δεδομένα

Η συλλογή βιομετρικών στοιχείων δημιουργεί μια υποδομή που παραμένει και μετά το κλείσιμο της κάλπης. Ποιος έχει πρόσβαση; Για ποιους σκοπούς επιτρέπεται η χρήση; Πώς διορθώνονται λανθασμένες εγγραφές;

Το Συμβούλιο της Ευρώπης εξέδωσε το 2024 ειδικές κατευθυντήριες γραμμές για την προστασία προσωπικών δεδομένων κατά την εγγραφή και την ταυτοποίηση ψηφοφόρων. Δίνει έμφαση στα ευαίσθητα δεδομένα, στη νομιμότητα της επεξεργασίας, στην ασφάλεια, στη διαφάνεια και στα δικαιώματα των πολιτών. Συμβούλιο της Ευρώπης: προστασία δεδομένων ψηφοφόρων.

Αυτές οι προϋποθέσεις επηρεάζουν την εμπιστοσύνη στο σύστημα όσο και η τεχνική του απόδοση. Ο ψηφοφόρος χρειάζεται να καταλαβαίνει όχι μόνο γιατί ζητείται το αποτύπωμά του, αλλά και τι μπορεί να κάνει αν το μητρώο κάνει λάθος.

Η αξία βρίσκεται στον ελεγχόμενο σχεδιασμό

Το International IDEA προειδοποιεί ότι οι προσδοκίες από τα βιομετρικά μπορεί να είναι υπερβολικές. Η τεχνολογία μπορεί να αντιμετωπίσει συγκεκριμένα προβλήματα εγγραφής και ταυτοποίησης, αλλά η χειραγώγηση μιας εκλογικής διαδικασίας δεν αποτρέπεται μόνο με μηχανήματα. Κόστος, συντήρηση και βιωσιμότητα παραμένουν βασικά ζητήματα. International IDEA: οδηγός εισαγωγής βιομετρικών στις εκλογές.

Το κριτήριο επιτυχίας, επομένως, δεν είναι απλώς πόσους ψηφοφόρους αναγνωρίζει ένας σαρωτής. Είναι αν περιορίζει την απάτη, διατηρεί τη συμμετοχή προσβάσιμη και αφήνει επαρκή στοιχεία για ανεξάρτητο έλεγχο.

Μια αξιόπιστη εκλογική υποδομή πρέπει να μπορεί να εξηγήσει και τις αποτυχίες της. Κυρίως, πρέπει να έχει προβλέψει τι θα συμβεί στον πολίτη που θα βρεθεί μπροστά σε μία από αυτές.

Πηγές

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ