Hellas Space 2.0: Διαγωνισμός 69 εκατ. ευρώ για τρεις οπτικούς δορυφόρους
Μια νέα κατασκευή κοντά σε δάσος, μια πλημμυρισμένη περιοχή ή μια αλλαγή στην ακτογραμμή μπορούν να αποτυπωθούν από το Διάστημα. Η χρησιμότητα αυτής της εικόνας εξαρτάται, όμως, από το πόσο λεπτομερής είναι, πότε τραβήχτηκε και πόσο γρήγορα φτάνει στην υπηρεσία που τη χρειάζεται.
Σε αυτή την ανάγκη στοχεύει ο πρώτος διαγωνισμός του Hellas Space 2.0, που ανακοινώθηκε στις 12 Νοεμβρίου 2026. Με προϋπολογισμό 69 εκατ. ευρώ, αφορά τρεις οπτικούς δορυφόρους παρατήρησης της Γης και τις επίγειες υποδομές τους. Ο στόχος είναι η παραγωγή εικόνων ανάλυσης έως 30 εκατοστών για την Ελλάδα και την ευρύτερη Μεσόγειο. Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης
Πρόκειται για έναρξη διαδικασίας προμήθειας. Οι συγκεκριμένοι δορυφόροι δεν αποτελούν ακόμη λειτουργικό σύστημα, ενώ οι δυνατότητες που περιγράφονται στις ανακοινώσεις είναι οι επιδιώξεις του έργου.
Τι περιλαμβάνει ο διαγωνισμός
Τη διαδικασία διενεργεί ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος, σε συνεργασία με το υπουργείο και το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος. Το αντικείμενο εκτείνεται από τον σχεδιασμό και την κατασκευή μέχρι τις δοκιμές, την εκτόξευση και την παραλαβή σε τροχιά, μαζί με τον επίγειο έλεγχο και την επεξεργασία δεδομένων.
Η πρόσκληση έχει κωδικό ITT 1-13758. Ως προθεσμία προσφορών αναφέρεται η 23η Δεκεμβρίου 2026, στις 13:00, σύμφωνα με την ώρα και τους όρους της προκήρυξης. ΕΛΚΕΔ — ανακοίνωση διαγωνισμού
Το ποσό, επομένως, δεν είναι απλώς η τιμή τριών διαστημικών συσκευών. Χρηματοδοτεί μια αλυσίδα υποδομών που πρέπει να λειτουργήσει ως σύνολο. Ένας δορυφόρος μπορεί να συλλέγει εξαιρετικές εικόνες, αλλά η δημόσια υπηρεσία χρειάζεται πρόσβαση σε αξιοποιήσιμη πληροφορία, μέσα στον χρόνο που απαιτεί η δουλειά της.
Τι σημαίνει ανάλυση 30 εκατοστών
Στη δορυφορική απεικόνιση, η χωρική ανάλυση περιγράφει τη λεπτομέρεια που μπορεί να αποδοθεί στην εικόνα. Ένα συνηθισμένο μέτρο είναι η απόσταση στο έδαφος ανάμεσα στα κέντρα δύο διαδοχικών εικονοστοιχείων, γνωστή ως Ground Sample Distance.
Σχηματικά, μια εικόνα με βήμα 30 εκατοστών διαθέτει πολύ πυκνότερη δειγματοληψία του εδάφους από μια εικόνα με βήμα αρκετών μέτρων. Αυτό βοηθά στην αποτύπωση μικρότερων χαρακτηριστικών. Δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι κάθε αντικείμενο αντίστοιχου μεγέθους αναγνωρίζεται αυτόματα και με βεβαιότητα.
Η ESA επισημαίνει ότι η δυνατότητα ερμηνείας μιας εικόνας εξαρτάται από περισσότερους παράγοντες από το μέγεθος των pixels. Σημασία έχουν επίσης η ποιότητα της λήψης και το είδος της πληροφορίας που αναζητά ο αναλυτής. ESA — οδηγός παρατήρησης της Γης
Για το ελληνικό έργο, η διατύπωση «έως 30 εκατοστά» πρέπει να διαβάζεται ως ανακοινωμένος στόχος. Δεν αρκεί για να συμπεράνουμε ότι κάθε προϊόν, σε οποιεσδήποτε συνθήκες λήψης, θα προσφέρει την ίδια λεπτομέρεια.
Η καθημερινή κάλυψη δεν είναι συνεχής παρακολούθηση
Ο γενικός σχεδιασμός του Hellas Space 2.0 προβλέπει καθημερινή κάλυψη της χώρας από τον νέο οπτικό αστερισμό. Ο όρος «αστερισμός» περιγράφει μια ομάδα δορυφόρων που λειτουργούν συνδυαστικά. ΕΛΚΕΔ — παρουσίαση προγράμματος
Η συχνότητα παρατήρησης παραμένει διαφορετική έννοια από τη συνεχή εικόνα. Οι οπτικές λήψεις που βασίζονται στο ανακλώμενο ηλιακό φως χρειάζονται κατάλληλο φωτισμό, ενώ η νεφοκάλυψη μπορεί να εμποδίσει την παρατήρηση του εδάφους. Περισσότερες ευκαιρίες λήψης δεν εξασφαλίζουν πάντοτε περισσότερες καθαρές εικόνες. ESA — τύποι δορυφορικής απεικόνισης
Αυτό έχει ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια φυσική καταστροφή. Την ώρα που χρειάζεται περισσότερο μια εικόνα, ο καιρός μπορεί να δυσκολεύει τη συλλογή της. Γι’ αυτό η επιχειρησιακή αξία ενός συστήματος πρέπει να αξιολογείται με βάση τις διαθέσιμες, χρήσιμες λήψεις και τον χρόνο παράδοσής τους.
Από τη φωτογραφία στον χάρτη μιας καταστροφής
Ένα υπαρκτό παράδειγμα του πώς μετατρέπονται οι δορυφορικές εικόνες σε υπηρεσία είναι το Copernicus Emergency Management Service. Το ευρωπαϊκό σύστημα συνδυάζει δορυφορικό υλικό με άλλα γεωχωρικά δεδομένα για να υποστηρίξει την αντιμετώπιση καταστροφών.
Η υπηρεσία Rapid Mapping παράγει πληροφορίες μέσα σε ώρες ή ημέρες, όπως την έκταση μιας πλημμύρας ή πυρκαγιάς και εκτιμήσεις επιπτώσεων σε υποδομές. Μεσολαβούν απόκτηση εικόνων, επεξεργασία, ανάλυση και παραγωγή χαρτογραφικών προϊόντων. Copernicus — υπηρεσία χαρτογράφησης
Το παράδειγμα δείχνει γιατί η επίγεια υποδομή έχει τόσο μεγάλη σημασία. Η εικόνα είναι πρώτη ύλη. Για να χρησιμοποιηθεί στο πεδίο, πρέπει να συνδεθεί με οικισμούς, δρόμους, κρίσιμες εγκαταστάσεις και σαφή χρονική αναφορά.
Το ίδιο το Copernicus αναγνωρίζει ότι, σε επείγουσες συνθήκες, η πρώτη διαθέσιμη λήψη μπορεί να έχει σύννεφα, δυσμενή γωνία ή ελλιπή κάλυψη της περιοχής. Η πολύ υψηλή ανάλυση είναι ιδιαίτερα χρήσιμη στην εκτίμηση ζημιών σε υποδομές, αλλά δεν καταργεί αυτούς τους περιορισμούς. Copernicus — δεδομένα και περιορισμοί
Οι εικόνες εντοπίζουν αλλαγές· οι υπηρεσίες τις ερμηνεύουν
Μια σύγκριση λήψεων διαφορετικών ημερομηνιών μπορεί να αναδείξει ότι κάτι άλλαξε σε μια περιοχή. Το επόμενο ερώτημα είναι τι σημαίνει η αλλαγή.
Ένα νέο κτίσμα, για παράδειγμα, χρειάζεται να συσχετιστεί με τα διοικητικά στοιχεία που αφορούν τη συγκεκριμένη θέση. Η παρουσία του στην εικόνα δεν απαντά από μόνη της αν έχει άδεια. Αντίστοιχα, μια μεταβολή στην επιφάνεια του εδάφους χρειάζεται αξιολόγηση πριν αποδοθεί σε συγκεκριμένη δραστηριότητα.
Η διάκριση είναι κρίσιμη για την αξιοποίηση της επένδυσης. Το δορυφορικό σύστημα μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό σημείων που χρειάζονται έλεγχο. Η επιβεβαίωση και η απόφαση απαιτούν διαδικασίες, κατάλληλα δεδομένα και ανθρώπους με σχετική αρμοδιότητα.
Έτσι, το επιχειρησιακό ερώτημα γίνεται πολύ συγκεκριμένο: ποιος θα λαμβάνει την πληροφορία, σε ποια μορφή και ποια ενέργεια θα ακολουθεί;
Ένα τμήμα προγράμματος 350 εκατ. ευρώ
Το Hellas Space 2.0 έχει συνολικό προϋπολογισμό 350 εκατ. ευρώ και, σύμφωνα με το ΕΛΚΕΔ, χρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης. Ο γενικός ορίζοντας υλοποίησης εκτείνεται έως το τέλος του 2029, με δυνατότητα επέκτασης στο 2030. Οι πρώτες συμβάσεις αναμένονται στις αρχές του 2027.
Πέρα από οπτικούς δορυφόρους, ο σχεδιασμός περιλαμβάνει θερμική απεικόνιση, παρακολούθηση ραδιοσυχνοτήτων, διαστημική επιτήρηση και ασφαλείς επικοινωνίες. Αναφέρεται επίσης στόχος τουλάχιστον 50% ελληνικής συμμετοχής. Πρόκειται για επιδίωξη του προγράμματος, όχι για ήδη καταγεγραμμένο αποτέλεσμα αναθέσεων. ΕΛΚΕΔ — Hellas Space 2.0
Ο παραπάνω χρονικός ορίζοντας αφορά το ευρύτερο πρόγραμμα. Δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως επιβεβαιωμένη ημερομηνία εκτόξευσης των τριών οπτικών δορυφόρων.
Η πραγματική δοκιμασία θα γίνει στο έδαφος
Η έναρξη του διαγωνισμού είναι μετρήσιμο βήμα. Τα επόμενα θα είναι η επιλογή αναδόχου, οι δεσμεύσεις της σύμβασης και η επιβεβαίωση των επιδόσεων κατά την παράδοση.
Για τη δημόσια διοίκηση, όμως, η τελική αξιολόγηση χρειάζεται να φτάνει πιο μακριά: πόσο γρήγορα παραδίδεται ένας χρήσιμος χάρτης, πόσες υπηρεσίες μπορούν να τον αξιοποιήσουν και ποιες αποφάσεις γίνονται καλύτερες χάρη σε αυτόν.
Εκεί θα κριθεί η αξία των 69 εκατ. ευρώ. Στη διαδρομή από τη λήψη μιας εικόνας μέχρι την έγκαιρη, τεκμηριωμένη ενέργεια πάνω στη Γη.
Πηγές
- Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης — Προκήρυξη του πρώτου διαγωνισμού Hellas Space 2.0, ύψους 69 εκατ. ευρώ
- Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος — Ανακοίνωση διαγωνισμού για οπτικούς δορυφόρους πολύ υψηλής ανάλυσης
- Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος — Παρουσίαση Hellas Space 2.0
- Η Καθημερινή — Η Ελλάδα αποκτά τρεις οπτικούς δορυφόρους υψηλής ανάλυσης
- ESA — Newcomers Earth Observation Guide
- Copernicus Emergency Management Service — On Demand Mapping
- Copernicus — Using Earth Observation Data
