Πειραματική διάταξη παγιδευμένων ιόντων για κβαντικούς υπολογισμούς

Ένα μόνο άτομο μπορεί να διορθώνει τα κβαντικά του λάθη

Ένας συμβατικός υπολογιστής μπορεί να λειτουργεί για ώρες χωρίς να ανησυχούμε ότι τα ψηφία στη μνήμη του θα αλλάξουν ξαφνικά τιμή. Στον κβαντικό κόσμο, αυτή η σταθερότητα είναι πολυτέλεια.

Τα qubits επηρεάζονται από μικροσκοπικές διαταραχές στο περιβάλλον, από ατέλειες στους παλμούς ελέγχου και ακόμη και από τις ίδιες τις μετρήσεις που απαιτούνται για τη λειτουργία τους. Ένα κβαντικό πρόγραμμα μπορεί να έχει σχεδιαστεί σωστά και παρ’ όλα αυτά να καταλήξει σε λανθασμένο αποτέλεσμα επειδή, κάπου στη διαδρομή, χάθηκε ένα μέρος της εύθραυστης κβαντικής πληροφορίας.

Η συνηθισμένη απάντηση σε αυτό το πρόβλημα είναι να μοιράζεται η πληροφορία ενός αξιόπιστου, «λογικού» qubit σε πολλά φυσικά qubits. Πρόκειται για μια αποτελεσματική αρχή, αλλά έχει υψηλό τίμημα: ένας πραγματικά χρήσιμος κβαντικός υπολογιστής ενδέχεται να χρειάζεται τεράστιο αριθμό φυσικών qubits μόνο και μόνο για να διατηρεί σχετικά λίγα αξιόπιστα λογικά qubits.

Μια ομάδα από το MIT, το MIT Lincoln Laboratory και το Caltech δοκίμασε μια διαφορετική προσέγγιση. Αντί να απλώσει την πληροφορία σε πολλά ξεχωριστά σωματίδια, την κωδικοποίησε στις πολλαπλές εσωτερικές καταστάσεις ενός μόνο παγιδευμένου ατομικού ιόντος. Στο πείραμα, η διόρθωση μείωσε ορισμένα σφάλματα έως και κατά έναν παράγοντα 2,2 και παρέτεινε τη διάρκεια ζωής της αποθηκευμένης κβαντικής πληροφορίας έως και 1,5 φορά.

Δεν πρόκειται ακόμη για έναν πλήρη, ανθεκτικό στα σφάλματα κβαντικό υπολογιστή. Δείχνει όμως ότι ένα μεμονωμένο σωματίδιο μπορεί να φιλοξενεί όχι μόνο την πληροφορία, αλλά και μέρος του μηχανισμού που την προστατεύει.

Γιατί τα qubits κάνουν τόσα λάθη

Ένα κλασικό bit βρίσκεται σε μία από δύο σαφείς καταστάσεις: 0 ή 1. Αν η τάση ενός ηλεκτρονικού κυκλώματος μεταβληθεί ελαφρά, το σύστημα μπορεί συνήθως να αναγνωρίσει σε ποια από τις δύο τιμές αντιστοιχεί.

Ένα qubit μπορεί να βρίσκεται σε κβαντικό συνδυασμό του 0 και του 1. Αυτή η ιδιότητα βρίσκεται πίσω από τις ιδιαίτερες δυνατότητες των κβαντικών υπολογιστών, κάνει όμως την πληροφορία πολύ πιο ευάλωτη.

Μια ανεπιθύμητη αλληλεπίδραση με το περιβάλλον μπορεί να αλλάξει την κατάσταση του qubit ή να διαταράξει τη σχετική φάση των κβαντικών του συνιστωσών. Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως αποσυνοχή. Ακόμη και οι παλμοί λέιζερ ή μικροκυμάτων που χρησιμοποιούνται για να εκτελέσουν μια πράξη δεν είναι απολύτως τέλειοι.

Το πρόβλημα δεν λύνεται απλώς αποθηκεύοντας ένα αντίγραφο ασφαλείας. Στην κβαντική μηχανική, μια άγνωστη κβαντική κατάσταση δεν μπορεί να αντιγραφεί τέλεια. Επιπλέον, αν μετρήσουμε απευθείας ένα qubit για να δούμε αν είναι σωστό, η ίδια η μέτρηση επηρεάζει την κατάστασή του.

Η κβαντική διόρθωση σφαλμάτων πρέπει επομένως να πετύχει κάτι παράξενο: να εντοπίσει τι πήγε στραβά χωρίς να αποκαλύψει την ίδια την πληροφορία που προσπαθεί να προστατεύσει.

Φυσικό και λογικό qubit δεν είναι το ίδιο πράγμα

Το φυσικό qubit είναι το πραγματικό αντικείμενο του πειράματος: ένα ηλεκτρικό κύκλωμα, ένα άτομο, ένα ιόν ή ένα φωτόνιο. Το λογικό qubit είναι η προστατευμένη πληροφορία που σχηματίζεται με την κατάλληλη κωδικοποίηση ενός ή περισσότερων φυσικών συστημάτων.

Στις περισσότερες μεθόδους διόρθωσης σφαλμάτων, ένα λογικό qubit μοιράζεται σε πολλά φυσικά qubits. Το σύστημα παρακολουθεί συγκεκριμένες συσχετίσεις μεταξύ τους και, όταν αυτές αλλάξουν, μπορεί να αντιληφθεί ότι συνέβη ένα σφάλμα χωρίς να διαβάσει το αποθηκευμένο μήνυμα.

Η αρχή θυμίζει κάπως την πλεονάζουσα πληροφορία που χρησιμοποιείται στα συστήματα αποθήκευσης δεδομένων. Η διαφορά είναι ότι στην κβαντική περίπτωση δεν έχουμε απλά αντίγραφα του ίδιου bit. Έχουμε μια προσεκτικά κατανεμημένη κατάσταση, σχεδιασμένη έτσι ώστε διαφορετικά είδη σφάλματος να αφήνουν ανιχνεύσιμα ίχνη.

Όσο περισσότερο θέλουμε να μειώσουμε την πιθανότητα αποτυχίας, τόσο περισσότεροι φυσικοί πόροι συνήθως απαιτούνται. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους οι ανακοινώσεις για επεξεργαστές με εκατοντάδες ή χιλιάδες qubits δεν σημαίνουν ότι διαθέτουμε ήδη αντίστοιχο αριθμό χρήσιμων, πλήρως διορθωμένων qubits.

Ένα άτομο με περισσότερες από δύο διαθέσιμες καταστάσεις

Παρότι ένα qubit περιγράφεται με δύο βασικές καταστάσεις, ένα πραγματικό άτομο διαθέτει περισσότερα ενεργειακά επίπεδα. Οι ερευνητές συνήθως επιλέγουν δύο από αυτά και αγνοούν τα υπόλοιπα, ώστε το άτομο να συμπεριφέρεται σαν qubit.

Στη νέα εργασία, η ομάδα αξιοποίησε περισσότερες εσωτερικές καταστάσεις του ίδιου παγιδευμένου ιόντος. Ένα κβαντικό σύστημα με περισσότερα από δύο επίπεδα ονομάζεται qudit. Το γράμμα d δηλώνει πόσες διαφορετικές καταστάσεις μπορεί να χρησιμοποιήσει.

Οι επιστήμονες κωδικοποίησαν το λογικό qubit σε καταστάσεις που αποκαλούνται «spin-cat», μια ονομασία που παραπέμπει στη γνωστή γάτα του Σρέντιγκερ. Η κβαντική πληροφορία κατανεμήθηκε με τέτοιον τρόπο στις διαθέσιμες καταστάσεις ώστε ένα συγκεκριμένο είδος διαταραχής να την οδηγεί σε άλλο, αναγνωρίσιμο τμήμα του ίδιου συστήματος.

Με απλά λόγια, το ιόν διέθετε εσωτερικό χώρο τόσο για την πληροφορία όσο και για το αποτύπωμα του σφάλματος. Δεν χρειάστηκε ένα ξεχωριστό βοηθητικό ιόν μόνο για να καταλάβει το σύστημα ότι κάτι είχε πάει στραβά.

Διόρθωση χωρίς ενδιάμεση μέτρηση

Πολλά πρωτόκολλα κβαντικής διόρθωσης βασίζονται σε επαναλαμβανόμενες μετρήσεις βοηθητικών qubits. Τα αποτελέσματα περνούν σε ένα κλασικό σύστημα ελέγχου, το οποίο αποφασίζει ποια διορθωτική πράξη πρέπει να εφαρμοστεί.

Η διαδικασία πρέπει να ολοκληρώνεται γρήγορα. Αν η ανάλυση καθυστερεί, νέα σφάλματα μπορεί να συσσωρεύονται ταχύτερα από όσο το σύστημα τα διορθώνει. Οι μετρήσεις και οι επαναφορές των βοηθητικών qubits μπορούν επίσης να εισαγάγουν τα δικά τους σφάλματα.

Στο συγκεκριμένο πείραμα, η διόρθωση πραγματοποιήθηκε αυτόνομα, χωρίς ενδιάμεση μέτρηση ενός βοηθητικού qubit. Μια σχεδιασμένη ακολουθία παλμών μετέφερε το ίχνος του σφάλματος στην κίνηση του ιόντος και επανέφερε την αποθηκευμένη πληροφορία στη σωστή περιοχή των εσωτερικών του καταστάσεων.

Η λέξη «αυτόνομα» δεν σημαίνει ότι το ιόν αντιλαμβάνεται το πρόβλημα ή λαμβάνει κάποια απόφαση. Σημαίνει ότι η διόρθωση είναι ενσωματωμένη στη φυσική εξέλιξη που προκαλούν οι παλμοί του πειράματος, χωρίς να απαιτείται κάθε φορά μέτρηση, αποστολή αποτελέσματος σε κλασικό υπολογιστή και νέα εντολή.

Η κρίσιμη δοκιμή: βοηθά πράγματι η διόρθωση;

Ένα σύστημα διόρθωσης σφαλμάτων μπορεί εύκολα να κάνει τα πράγματα χειρότερα. Η κωδικοποίηση, οι πρόσθετοι παλμοί και η ίδια η πράξη της διόρθωσης δεν είναι απαλλαγμένα από ατέλειες. Αν εισάγουν περισσότερα σφάλματα από όσα αφαιρούν, το πρωτόκολλο δεν έχει πρακτικό νόημα.

Γι’ αυτό ένα σημαντικό σημείο αναφοράς είναι το λεγόμενο break-even: η προστατευμένη πληροφορία πρέπει να διατηρείται καλύτερα από ό,τι θα διατηρούνταν χωρίς τη διόρθωση.

Στο πείραμα, το διορθωμένο λογικό qubit ξεπέρασε αυτό το σημείο για τις συνθήκες και τα είδη σφάλματος που εξετάστηκαν. Οι ερευνητές κατέγραψαν μείωση των σφαλμάτων έως και κατά έναν παράγοντα 2,2 και αύξηση του χρήσιμου χρόνου ζωής του qubit έως 50% σε σχέση με το μη κωδικοποιημένο qubit.

Οι αριθμοί δεν είναι θεαματικοί αν συγκριθούν με τις απαιτήσεις ενός μεγάλου κβαντικού αλγορίθμου. Είναι όμως αρκετοί για να αποδείξουν το βασικό σημείο: η διαδικασία διόρθωσης προσέφερε πραγματική προστασία και όχι απλώς μια διαφορετική μορφή θορύβου.

Λιγότερα qubits δεν σημαίνει εύκολη κλιμάκωση

Θα ήταν δελεαστικό να συμπεράνουμε ότι κάθε λογικό qubit μπορεί πλέον να χωρέσει σε ένα άτομο και ότι λύθηκε το πρόβλημα των τεράστιων απαιτήσεων σε υλικό. Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.

Το πείραμα προστάτευσε ένα λογικό qubit από συγκεκριμένες κατηγορίες σφαλμάτων. Ένας υπολογιστής γενικού σκοπού πρέπει να αντέχει πολλούς διαφορετικούς μηχανισμούς αστοχίας, ενώ παράλληλα εκτελεί πράξεις και δημιουργεί κβαντική διεμπλοκή μεταξύ πολλών qubits.

Η αξιοποίηση περισσότερων ενεργειακών επιπέδων κάνει επίσης τον έλεγχο του ιόντος πιο απαιτητικό. Οι παλμοί πρέπει να έχουν μεγάλη ακρίβεια και να χειρίζονται τις κατάλληλες μεταβάσεις χωρίς να επηρεάζουν ανεπιθύμητα τις υπόλοιπες.

Πιθανότερο είναι λοιπόν η μέθοδος να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς μεγαλύτερους κώδικες διόρθωσης. Ένα φυσικό σύστημα θα μπορούσε να αποκτά ένα πρώτο επίπεδο προστασίας εσωτερικά και στη συνέχεια πολλά τέτοια συστήματα να συνδυάζονται σε έναν ευρύτερο κώδικα.

Ακόμη κι έτσι, η μείωση του αριθμού των απαιτούμενων σωματιδίων, καλωδίων, παλμών και βοηθητικών μετρήσεων μπορεί να έχει μεγάλη πρακτική σημασία.

Πού θα μπορούσε να φανεί χρήσιμη η προσέγγιση

Οι ερευνητές αναφέρουν ως πιθανή εφαρμογή τους κόμβους κβαντικών δικτύων. Ένας τέτοιος κόμβος μπορεί να χρειάζεται να διατηρεί ένα μικρό αριθμό qubits αρκετά σταθερό ώστε να δημιουργεί, να αποθηκεύει ή να μεταφέρει διεμπλεγμένες καταστάσεις.

Σε αυτές τις συσκευές, όπου ο διαθέσιμος χώρος και ο αριθμός των σωματιδίων είναι περιορισμένοι, η προστασία ενός qubit μέσα σε ένα μόνο ιόν θα μπορούσε να είναι ιδιαίτερα χρήσιμη.

Η ευρύτερη σημασία του πειράματος είναι ότι μετατοπίζει λίγο τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε το υλικό ενός κβαντικού υπολογιστή. Ένα άτομο δεν είναι υποχρεωτικά ένα απλό, δίδυμο κβαντικό εξάρτημα. Η εσωτερική του δομή μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως πρόσθετος υπολογιστικός χώρος και ως μηχανισμός προστασίας.

Η κβαντική υπολογιστική δεν χρειάζεται μόνο περισσότερα qubits. Χρειάζεται qubits που παραμένουν αξιόπιστα αρκετή ώρα ώστε να ολοκληρώσουν μια χρήσιμη εργασία. Το νέο πείραμα δεν λύνει αυτό το πρόβλημα, αλλά δείχνει έναν πιο οικονομικό τρόπο να αρχίσουμε να το αντιμετωπίζουμε.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ