Υπολογιστής μπροστά σε σειρές εξοπλισμού σε κέντρο δεδομένων

Η AI χρειάζεται νερό: Γιατί οι κοινότητες αντιδρούν στα data centers

Στο Cerrillos, στα νοτιοδυτικά του Σαντιάγο, η αντιπαράθεση για ένα data center της Google δεν τελείωσε όταν η εταιρεία άλλαξε τον σχεδιασμό της ψύξης του. Στις 23 Οκτωβρίου, οι οργανώσεις OLCA και MOSACAT ανακοίνωσαν ότι θα αμφισβητήσουν τη νέα διοικητική απόφαση που επιτρέπει στο ανασχεδιασμένο έργο να προχωρήσει χωρίς υποχρεωτική ένταξη στο Σύστημα Εκτίμησης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων της Χιλής. Πηγή: OLCA

Η υπόθεση δείχνει πόσο δύσκολη έχει γίνει η σχέση ανάμεσα στην επέκταση των ψηφιακών υποδομών και στις περιοχές που τις φιλοξενούν. Οι εταιρείες χρειάζονται χώρο, ηλεκτρική ενέργεια και συστήματα ψύξης. Οι κάτοικοι ζητούν να γνωρίζουν τι θα σημαίνει αυτή η ζήτηση για τους διαθέσιμους πόρους.

Το θέμα επαναφέρει δημοσίευμα του Rest of World της 22ας Οκτωβρίου, προσαρμοσμένο από το βιβλίο «Hyperscale» του Paris Marx. Περιγράφει αντιδράσεις στη Λατινική Αμερική γύρω από τη χρήση νερού για data centers. Η εικόνα, όμως, χρειάζεται και τις νεότερες εξελίξεις: ορισμένα έργα έχουν ήδη αλλάξει τεχνολογία ψύξης, ενώ οι διαφωνίες για την περιβαλλοντική αξιολόγησή τους συνεχίζονται. Πηγή: Rest of World

Πού χρησιμοποιείται το νερό

Η λειτουργία των υπολογιστικών συστημάτων παράγει θερμότητα, η οποία πρέπει να απομακρυνθεί. Ανάλογα με τον σχεδιασμό της εγκατάστασης, η διαδικασία μπορεί να περιλαμβάνει εξάτμιση νερού, μηχανική ψύξη ή συνδυασμό τεχνολογιών.

Υπάρχει επίσης ένα λιγότερο ορατό αποτύπωμα: το νερό που καταναλώνεται για την παραγωγή της ηλεκτρικής ενέργειας που τροφοδοτεί το κέντρο δεδομένων. Επομένως, η άμεση κατανάλωση μέσα στην εγκατάσταση και η έμμεση κατανάλωση μέσω του ηλεκτρικού συστήματος είναι διαφορετικά μεγέθη.

Η έκθεση του Lawrence Berkeley National Laboratory για τα αμερικανικά data centers εκτίμησε την άμεση κατανάλωσή τους σε περίπου 66 δισεκατομμύρια λίτρα το 2023. Ο αριθμός αφορά το σύνολο των κέντρων δεδομένων των ΗΠΑ, όχι αποκλειστικά εγκαταστάσεις τεχνητής νοημοσύνης. Δεν αποτελεί επίσης μέτρηση του 2026. Πηγή: LBNL, έκθεση 2024

Χρειάζεται ακόμη να ξεχωρίζουμε την απόληψη από την κατανάλωση. Νερό που αντλείται και επιστρέφει δεν είναι το ίδιο με νερό που εξατμίζεται και παύει να είναι άμεσα διαθέσιμο στην περιοχή. Η σύγχυση αυτών των όρων μπορεί να κάνει δύο φαινομενικά συγκρίσιμους αριθμούς να περιγράφουν διαφορετικά πράγματα.

Η σύγκρουση στο Cerrillos έχει ιστορία

Τον Φεβρουάριο του 2024, το Δεύτερο Περιβαλλοντικό Δικαστήριο της Χιλής ακύρωσε εν μέρει την περιβαλλοντική έγκριση του έργου στο Cerrillos. Έκρινε ότι δεν υπήρχαν επαρκή στοιχεία για να αποκλειστούν σημαντικές επιπτώσεις στον υδροφορέα Santiago Central και ζήτησε να ενσωματωθούν οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής στην αξιολόγηση.

Είχε προηγηθεί πρόταση της εταιρείας, το 2022, για αντικατάσταση των υδρόψυκτων πύργων με αερόψυκτα συστήματα. Σύμφωνα με την ανακοίνωση του δικαστηρίου, αυτή η αλλαγή θα εξάλειφε τη σχετική χρήση υπόγειου νερού από τρεις γεωτρήσεις. Δεν έλυνε, ωστόσο, αυτομάτως τα ζητήματα της αρχικής περιβαλλοντικής αξιολόγησης. Πηγή: Δεύτερο Περιβαλλοντικό Δικαστήριο της Χιλής

Το περιστατικό έχει σημασία πέρα από τη συγκεκριμένη επένδυση. Ένα έργο μπορεί να σχεδιάζεται με βάση παλαιότερα δεδομένα διαθεσιμότητας νερού, αλλά να λειτουργήσει για δεκαετίες σε διαφορετικές κλιματικές συνθήκες. Η ανθεκτικότητά του σε ξηρότερες περιόδους είναι μέρος της αξιολόγησης, όχι μια λεπτομέρεια για αργότερα.

Η νέα απόφαση του Οκτωβρίου δεν έκλεισε τη διαμάχη

Σύμφωνα με το BioBioChile, η υπηρεσία περιβαλλοντικής αξιολόγησης SEA αποφάνθηκε στις 16 Οκτωβρίου 2026 ότι η ανασχεδιασμένη πρόταση δεν χρειάζεται υποχρεωτική ένταξη στο συγκεκριμένο σύστημα περιβαλλοντικής αξιολόγησης. Το νέο σχέδιο περιλαμβάνει αερόψυκτα ψυκτικά συγκροτήματα.

Το ίδιο δημοσίευμα διευκρινίζει ότι η απόφαση δεν ισοδυναμεί από μόνη της με πλήρη άδεια κατασκευής και δεν απαλλάσσει την εταιρεία από άλλες απαιτούμενες άδειες ή υποχρεώσεις. Πηγή: BioBioChile

Οι OLCA και MOSACAT αντιδρούν στη διαδικασία. Στην ανακοίνωσή τους υποστηρίζουν ότι στοιχεία που υπέβαλαν δεν ενσωματώθηκαν στον φάκελο ούτε απαντήθηκαν και προαναγγέλλουν διοικητικές και δικαστικές ενέργειες. Πρόκειται για τις θέσεις των οργανώσεων, όχι για νέα δικαστική διαπίστωση παρανομίας. Πηγή: OLCA

Η εξέλιξη δείχνει ότι η αντικατάσταση ενός συστήματος ψύξης μπορεί να περιορίζει μια πίεση στους υδάτινους πόρους, χωρίς να εξασφαλίζει από μόνη της την εμπιστοσύνη της κοινότητας. Παραμένουν ερωτήματα για τη διαδικασία, την ενημέρωση και το συνολικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα.

Στην Ουρουγουάη, οι παλιοί αριθμοί χρειάζονται ημερομηνία

Το Rest of World αναφέρεται επίσης στις αντιδράσεις για το έργο της Google στο Canelones της Ουρουγουάης και στις μεγάλες ποσότητες νερού που προβλέπονταν στον προηγούμενο σχεδιασμό του. Αυτές οι προβλέψεις δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως σημερινή, μετρημένη κατανάλωση.

Ήδη τον Μάρτιο του 2024, το τοπικό μέσο Subrayado είχε καταγράψει την υποβολή νέας περιβαλλοντικής έκθεσης. Ο αναθεωρημένος σχεδιασμός προέβλεπε αερόψυκτα ψυκτικά συγκροτήματα με κλειστό κύκλωμα νερού, αντικαθιστώντας το αρχικό σύστημα που απαιτούσε αναπλήρωση νερού από το δίκτυο της OSE. Πηγή: Subrayado

Αυτό δεν ακυρώνει την ιστορία της αντιπαράθεσης. Αλλάζει το τι μπορούμε να ισχυριστούμε για το έργο σήμερα. Για να αξιολογηθεί ένα data center χρειάζεται να γνωρίζουμε ποια έκδοση του σχεδίου εξετάζουμε, αν έχει κατασκευαστεί και αν οι αριθμοί είναι προβλέψεις ή στοιχεία πραγματικής λειτουργίας.

Γιατί δεν υπάρχει ένα σταθερό «ποτήρι νερού ανά ερώτηση»

Οι εκτιμήσεις για το νερό που αντιστοιχεί σε μια ερώτηση προς chatbot κάνουν το ζήτημα εύληπτο, αλλά συχνά χάνουν το πλαίσιο.

Η Google, για παράδειγμα, δημοσίευσε εκτίμηση 0,26 χιλιοστόλιτρων νερού για το διάμεσο αίτημα κειμένου στο Gemini Apps, με τη δική της μεθοδολογία. Είναι εταιρική εκτίμηση για συγκεκριμένη υπηρεσία και συγκεκριμένο είδος χρήσης. Δεν αποτελεί καθολικό συντελεστή για κάθε μοντέλο, κάθε ερώτηση ή κάθε εγκατάσταση. Πηγή: Google Cloud

Για να συγκριθούν τέτοια αποτελέσματα, πρέπει να εξεταστεί τι περιλαμβάνουν: εκτέλεση αιτημάτων ή και εκπαίδευση μοντέλων, άμεση ψύξη ή και παραγωγή ηλεκτρισμού, διάμεση τιμή ή μέσος όρος.

Και ακόμη και μια πολύ μικρή κατανάλωση ανά αίτημα δεν περιγράφει μόνη της τη συνολική ζήτηση. Η αποδοτικότητα της κάθε λειτουργίας και ο αριθμός των λειτουργιών είναι δύο διαφορετικοί παράγοντες. Για μια κοινότητα, το κρίσιμο μέγεθος είναι τελικά η επιβάρυνση της εγκατάστασης στους τοπικούς πόρους.

Η ψύξη χωρίς εξάτμιση είναι υπαρκτή επιλογή

Η Microsoft έχει παρουσιάσει σχεδιασμό στον οποίο νερό κυκλοφορεί σε κλειστό κύκλωμα ανάμεσα στους servers και στα συστήματα ψύξης, χωρίς να χρειάζεται να εξατμίζεται για την απομάκρυνση θερμότητας.

Η ύπαρξη υγρού μέσα στους σωλήνες δεν σημαίνει απαραίτητα συνεχή κατανάλωσή του. Αντίστοιχα, η φράση «μηδενική κατανάλωση νερού για ψύξη» δεν σημαίνει ότι ολόκληρη η εγκατάσταση, η ηλεκτροδότησή της και η κατασκευή της έχουν μηδενικό υδατικό αποτύπωμα.

Στην τεχνική ανακοίνωσή της, η Microsoft αναγνωρίζει επίσης ότι η αντικατάσταση της εξατμιστικής ψύξης με μηχανική μπορεί να αυξήσει την ενεργειακή απαίτηση. Υποστηρίζει ότι ο νεότερος σχεδιασμός της περιορίζει αυτή την επιβάρυνση. Πρόκειται για τεχνολογική επιλογή με ανταλλαγές μεταξύ πόρων, όχι για λύση χωρίς κόστος. Πηγή: Microsoft

Το ουσιαστικό ερώτημα είναι τοπικό

Οι διεθνείς αριθμοί εξηγούν την κλίμακα του κλάδου. Δεν αρκούν για να κριθεί μια συγκεκριμένη εγκατάσταση.

Μια ουσιαστική δημόσια αξιολόγηση χρειάζεται στοιχεία για την προέλευση του νερού, την εποχική ζήτηση, τις προβλέψεις ξηρασίας και τις εναλλακτικές τεχνολογίες. Χρειάζεται επίσης παρακολούθηση μετά την έναρξη λειτουργίας, ώστε οι αρχικές δεσμεύσεις να μπορούν να συγκριθούν με την πραγματικότητα.

Η εμπειρία της Χιλής και της Ουρουγουάης δείχνει ότι ο σχεδιασμός μπορεί να αλλάξει. Δείχνει όμως και γιατί οι ανακοινώσεις περί αποδοτικότητας δεν αρκούν για να κλείσουν μια κοινωνική διαμάχη.

Για τις περιοχές που φιλοξενούν τα data centers, η πιο χρήσιμη υπόσχεση είναι εκείνη που συνοδεύεται από μετρήσιμα, τοπικά και δημόσια στοιχεία. Η ανάπτυξη της AI θα κριθεί και από το αν οι υποδομές της μπορούν να λειτουργούν μέσα στα όρια των τόπων όπου εγκαθίστανται.

Πηγές

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ